Το κοπανέλι της Σαλαμίνας, χθές και σήμερα, παρουσιάστηκε στη Λαογραφική Στέγη Σαλαμίνας για το κοπανέλι, απο την Πόπη Σταμπίρα

ΚΟΠΑΝΕΛΙ

Πολιτισμική και κοινωνική πρακτική που συνδέεται βαθιά με την ιστορία, την ταυτότητα και την καθημερινότητα των γυναικών

Μια εκδήλωση που μετατράπηκε σε ολιγοήμερη έκθεση χειροποίητων κοσμημάτων με κοπανέλι της κας Καλλιόπης Σταμπίρα, η οποία έχει αφιερωθεί στην τέχνη του κοπανελιού, την οποία εξέλιξε σε κόσμημα. Έχει πραγματοποιήσει master class στο Ίδρυμα Λαλαούνη, μεταδίδοντας τις γνώσεις της σε μαθήτριες.

Στόχος της εκδήλωσης η διάδοση και ανάδειξη του κοπανελιού της Σαλαμίνας ως σημείο αναφοράς της ζωντανής πολιτιστικής κληρονομιάς μας.

Μια πολλή ενδιαφερουσα παρουσίαση και συζήτηση για το κοπανελι, άνοιξε χθες στη Λαογραφκή Στεγη Σαλαμίνας, απο την κ. Πόπη Σταμπήρα μιας σημαντικης δημιουργού και εκπευδευτικου στο κοπανέλι. Στην καταμεστη  αιθουσα της Λαογραφικής Στεγης Σαλμίνας η κ. Σταμπίρα παραουσιασε την καταγωγή του κοπανελιού με αναφρες στις χώρες που γεννηθηκε, οπως επίσης και το κοινωνικό και πολιτιστικό αποτυπωμα, χαρακτιρίζοντας το, ως στοιχείο αξιακο στις τοπικές κοινωνιες. Στην ομιλία της παρουσίασε τις τεχνικές δημιουργιας του τα υλικα και την μεθοδο που χρησημοποιοίται για την κατασκευή του.

Το κοπανέλι σημειωσε στην παρουσιαση, είναι μια εξαιρετικά λεπτοδουλεμένη τεχνική δημιουργίας δαντέλας, που βασίζεται στη χρήση μικρών ξύλινων εργαλείων – τα λεγόμενα κοπανέλια – πάνω σε ειδικό μαξιλάρι εργασίας, το κουσούνι . Η λέξη "κοπανέλι" προέρχεται από τον ήχο που κάνουν τα ξυλάκια όταν χτυπούν μεταξύ τους κατά την πλοκή των νημάτων.

Αν και η τεχνική άνθισε στην Ευρώπη τον 15ο αιώνα, υπάρχουν ενδείξεις ότι έχει ελληνικές ρίζες , αναφορές από τον Όμηρο και τον Πλάτωνα, καθώς αποτυπώνεται σε πολλά αρχαιολογικά ευρήματα. Στην Ελλάδα, η τέχνη του κοπανελίου αναβιώνει σε περιοχές όπως η Κρήτη, η Αίγινα, η Χίος, η Μήλος, η Σαλαμίνα, τα Μέγαρα και η Σίφνος.

Υπάρχουν πάνω από 60 είδη κοπανελίου , με δύο βασικές κατηγορίες στην Ελλάδα, το Τορσόν : Χαρακτηριστικό των νησιών, με πολλές παραλλαγές όπως το Αιγινίτικο και το Χιώτικο και το Κρητικό το οποίο δημιουργείται με μοτίβα με στριφτά κορδελάκια, το οποίο μοιάζει πολύ με της Κερατέα και της Κύμης.

Το κοπανέλι έχει εξαπλωθεί παγκοσμίως, με παραλλαγές σε χώρες όπως η Ρωσία, η Ουγγαρία, η Σλοβενία, η Σουηδία και η Αγγλία. Η τεχνική Torchon είναι ιδιαίτερα δημοφιλής στο εξωτερικό, χρησιμοποιώντας εκατοντάδες ζεύγη κοπανελιών.

ο κοπανέλι της Σαλαμίνας είναι μια ξεχωριστή εκδοχή της παραδοσιακής δαντέλας, με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που διαφοροποιούνται από άλλες περιοχές της Ελλάδας .

Ιδιαιτερότητες του κοπανελίου στη Σαλαμίνα

Η Σαλαμίνα ανήκει στην κατηγορία του κοπανελίου τύπου Torchon , που σημαίνει «πανί» στα γαλλικά. Αυτή η τεχνική χρησημοποιεί πολλά ζεύγη κοπανελιών​ ακόμα και πάνω από 500, για να δημιουργηθεί,  για να δημιουργήσει περίπλοκα μοτίβα. Σε αντίθεση με τις Κυκλάδες που προτιμούν λευκές ή εκρούς κλωστές, στη Σαλαμίνα συνηθίζεται η χρυσοκλωστή , δίνοντας στις δαντέλες μια πιο λαμπερή και επίσημη εμφάνιση.

Επίσης διαφέρει το κουσούνι, το ειδικό κυλινδρικό μαξιλάρι γεμισμένο με άχυρα ή ροκανίδια – πάνω στο οποίο στερεώνεται το σχέδιο. Τα κοπανέλια (ξύλινα εργαλεία) έχουν διαφορετικό μήκος και πάχος ανάλογα με το είδος της δαντέλας.

Απόσπασμα απο την ομιλία γι ατο κοπανέλι της κ. Πόπης Σταμπίρα στη Λαογραφική Στέγη Σαλαμίνας

Δημιουργικότητα και η ελευθερία  εναι το χαρακτηριστικότων πλεκτριών στη Σαλαμίνα οι οποίες δουλεύουν κυρίως με ελεύθερο σχέδιο , απομνημονεύοντας μοτίβα ή δημιουργώντας νέα, δίνοντας προσωπικό χαρακτήρα σε κάθε έργο. Η Σαλαμίνα εκπροσωπείται σε διεθνείς οργανώσεις για τη διάδοση του κοπανελίου, συμβάλλοντας στην προβολή της τέχνης

Η κοινωνική διάσταση του κοπανελίου στην Ελλάδα

Το κοπανέλι δεν είναι απλώς μια τεχνική δαντέλας· είναι μια πολιτισμική και κοινωνική πρακτική που συνδέεται βαθιά με την ιστορία, την ταυτότητα και την καθημερινότητα των γυναικών σε πολλές περιοχές της Ελλάδας.Το κοπανέλι αποτέλεσε για δεκαετίες μέσο κοινωνικοποίησης γιατί οι γυναίκες συγκεντρώνονταν σε σπίτια ή συλλόγους, αντάλλασσες τεχνικές, ιστορίες και εμπειρίες.. Δημιουργήθηκαν σύλλογοι διάδοσης,  όπου οι γυναίκες όλων των ηλικιών μαθαίνουν και διδάσκουν την τεχνική.

Πολιτιστική κληρονομιά και ταυτότητα

Το κοπανέλι συνδέεται με την παραδοσιακή ελληνική αισθητική και την έννοια της «προίκας», καθώς πολλές γυναίκες έπλεκαν σεμεδάκια, τραπεζομάντηλα και σεντόνια για τον γάμο τους. Σήμερα, το κοπανέλι διδάσκεται σε εργαστήρια και μουσεία,  προσελκύοντας νέους μαθητές και μαθήτριες , ανεξαρτήτως φύλου. Η δαντέλα έχει μπει ξανά στη μόδα, όχι μόνο ως χειροτεχνία αλλά και ως καλλιτεχνική έκφραση και σχεδιαστικό στοιχείο. Το κοπανέλι, λοιπόν, είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια τεχνική: είναι κοινωνική μνήμη, γυναικεία ενδυνάμωση, πολιτιστική κληρονομιά και δημιουργικότητα .

Τα μαθήματα κοπανελιού πραγματοποιούνται και στον χώρο της Στέγης, κάθε Τετάρτη, 15.30 - 17.30, από την εκπαιδεύτρια, κα Μαρία Λαθούρη.