ΣΑΛΑΜΙΝΑ > Με επιτυχία "Οι επικηρυγμένοι" του Ιων Ευθυμίου στη Λαογραφική Στέγη Σαλαμίνας

Με μεγάλη συμμετοχή παρουσιάστηκε χθές Κυριακή 1 Φλεβαρη με πρωτοβουλία της Λαογραφικης Στεγης Σαλαμίνας και του "Πέριβου", το ντοκυμαντέρ"Οι επικυρηγμένοι", με παρουσία του σκηνοθέτη Ιων Ευθυμίου. Μετά την προβολή ακολουθησαν παρεμβάσεις και συζητηση με την συμμετοχή των: Μάρκο Ακύλα, Βιολόγου και Καθηγητή Πληροφορικής,, Βαρελά Τάκη ζωγράφου μελος του ΕΕΤΕ και του ΔΣ του ΕΜΣΤ και του Παναγιώτη Κυριακάκη, κινηματογραφιστή.

Στην ομιλία του ο Μάρκος Ακύλας, Βιολόγου και Καθηγητή Πληροφορικής έδωσε το στίγμα της ζωής και της επιστροφής των λύκων μετά απο 60 χρόνια στην Πάρνηθα, τον τρόπο της ζωής του, οπως επίσης την ακίνδυνη συμπεριφορά του λυκου στους ανθρώπους. Σημειώσε πως είναι ανάγκη θεσμικά και πολιτικά να διαχειριστυμε την φυσική αρμονία - ισοροπία του περιβάλλοντος.

Ο σκηνοθέτης Ιων Ευθυμίου, κλείνοντας την συζήτηση, σημείωση πως ο μεγαλύτερος εχθρός του λύκου αλλά και των άλλων ζώων, είναι η εμπορευματοίηση των δασών και το κέρδος

Ο ζωγράφος Τάκης Βαρελάς, παρουσίασε το εικαστικό αποτύπωα του λύκου, στη ζωγραφική, τη λογοτεχνία, τον κινηματογράφο, τα παραμύθια, αλλα και την τεραστια παρακαταθήκη των παροιμιών και των γνωμικών για το λύκο. Παραθέτουμε παρακάτω την ομιλία του.

Ο Λύκος ουρλιάζει υπέροχα! Μια εικαστική και φιλοσοφική περιήγηση

"Καλησπέρα σας. Σας ευχαριστώ θερμά για την πρόσκληση να καταθέσω τις απόψεις μου, με τη ματιά ενός εικαστικού, για την αποτύπωση στις τέχνες αυτού του υπέροχου πλάσματος, του λύκου, που συντροφεύει το ανθρώπινο είδος για πάνω από 15.000 χρόνια.

Αγαπήθηκε και μισήθηκε όσο κανένα άλλο πλάσμα στην ιστορική του διαδρομή. Η πολυδιάστατη συμπεριφορά του, αποτέλεσε αντικείμενο μελέτης και καθόρισε σε μεγάλο βαθμό την τακτική και τη στρατηγική της ανθρωπότητας.

Το κυνήγι υπήρξε ο κοινός μας τόπος. Όμως, αν κάνουμε μια αναγωγή στο σήμερα, θα δούμε την ουσιαστική αντίθεση: Ο λύκος κυνηγά για να ζήσει, ενώ ο άνθρωπος κυνηγά με όρους οικονομικούς, κυνηγά για να κερδίσει. Για τον λύκο, η τροφή είναι φυσική ανάγκη αυτοσυντήρησης. Για τον άνθρωπο, το κέρδος δεν είναι ανάγκη, αλλά μια συνειδητή βία κτήσης. Αυτή η διαφορά είναι που διαμορφώνει και τον τρόπο που τον αναπαριστούμε στην τέχνη.

Στις τέχνες λέμε πως «η μορφή οργανώνει το περιεχόμενο». Για να αναζητήσουμε τις εκφραστικές ιδιότητες του λύκου, οφείλουμε να δούμε τις βασικές του αξίες. Η Γερμανίδα Έλι Ράντινγκερ, που αφιέρωσε 25 χρόνια παρατηρώντας τους, μας δίνει μια συγκλονιστική εικόνα. «Οι λύκοι δεν τρώνε ανθρώπους», σημειώνει. «Δεν είναι ο λύκος επικίνδυνος για τον άνθρωπο, αλλά ο άνθρωπος για τον λύκο».

Οι λύκοι είναι τα πλέον κοινωνικά ζώα. Η οικογενειακή τους ζωή αγγίζει την τελειότητα. Οι πατεράδες αγαπούν τα κουτάβια τους περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, ενώ η μεταχείριση των ηλικιωμένων λύκων από την αγέλη είναι ένα μάθημα πολιτισμού: δεν τους εξορίζουν ως άχρηστους, αλλά χρησιμοποιούν την πείρα των «γερόλυκων» για την επιβίωση του συνόλου. Είναι πλάσματα που μπορούν να διαβάσουν τις ανθρώπινες χειρονομίες και τις εκφράσεις του προσώπου μας.

Η Χορογραφία του Κυνηγιού και το Ουρλιαχτό. Όσο και αν ακούγεται παράξενο, οι λύκοι αγαπούν το παιχνίδι. Κυνηγούν σε ομάδες, συντονίζονται, συνεργάζονται έχοντας έναν κοινό στόχο. Έχουν πατρίδα και την υπερασπίζονται με πάθος.

Ας σταθούμε στο ουρλιαχτό τους. Για τους πολλούς, αυτός ο ήχος ορίζει τον φόβο. Όμως η επιστήμη και η τέχνη βλέπουν κάτι άλλο: η συχνότητα και η αρμονία του παρέχουν ενδείξεις για την ταυτότητα και τις σχέσεις τους. Το «εν χορό» ουρλιαχτό χρησιμεύει στην ενίσχυση των οικογενειακών δεσμών. Είναι μια μορφή επικοινωνίας που περιλαμβάνει τα μάτια, τα αυτιά, τη μουσούδα και την κίνηση της ουράς.

Οι επιθέσεις τους είναι σχεδιασμένες σαν στρατιωτική μονάδα. Πρόκειται για μια λεπτομερώς χορογραφημένη τελετουργία: αναζήτηση, προσέγγιση, παρακολούθηση, επίθεση, θανάτωση. Διαθέτουν υψηλή τεχνική, ευφυΐα και είναι αριστοτέχνες της προσαρμογής. Εκτιμούν ρεαλιστικά τα δεδομένα και κατόπιν αποφασίζουν. Έχουν επιμονή, υπομονή και συναισθήματα που μόνο με τον άνθρωπο μπορούν να συγκριθούν. Οι λύκοι πενθούν, αισθάνονται την απώλεια και μπορούν ακόμα και να πεθάνουν από στενοχώρια για έναν σύντροφο.

Εικαστικές Εφαρμογές: Από το Σύμβολο στην Αναπαράσταση «Περνώντας τώρα στο καθαρά εικαστικό πεδίο, οφείλουμε να παρατηρήσουμε πώς η μορφή του λύκου μεταπλάστηκε από θρησκευτικό τοτέμ σε καλλιτεχνικό μοτίβο. Ως εικαστικός, με γοητεύει το πώς αυτό το ζώο "δάνεισε" τη σιλουέτα του σε κάθε δυνατή εφαρμογή της ανθρώπινης δημιουργίας.

1. Η Αρχαιότητα και η Μικροτεχνία Στην αρχαία Ελλάδα, ο λύκος δεν ήταν απλώς μια απεικόνιση, αλλά ένας φορέας νοήματος. Τον συναντάμε στην αγγειογραφία, όπου οι γραμμές του αποδίδουν τη δυναμική της κίνησης και την ένταση του κυνηγιού. Στη νομισματοκοπία, ο λύκος γίνεται σύμβολο ισχύος και ταυτότητας πόλεων – θυμηθείτε τα αργυρά δίδραχμα του Άργους με το κεφάλι του λύκου, που συμβόλιζε την προστασία του Απόλλωνα.

2. Η Μνημειακή Τέχνη και ο Θάνατος Ο λύκος κοσμεί ταφικά μνημεία και επιτύμβιες στήλες. Γιατί ένας λύκος σε μια σαρκοφάγο; Γιατί ο λύκος είναι ο φύλακας του ορίου, εκείνος που κινείται μεταξύ φωτός και σκότους. Στα ψηφιδωτά δάπεδα των ρωμαϊκών επαύλεων και στις τοιχογραφίες, ο λύκος χρησιμοποιείται για να δηλώσει την κυριαρχία του ανθρώπου πάνω στην άγρια φύση, αλλά και τον σεβασμό προς την ιερότητα του ζώου.

3. Η Λύκαινα του Καπιτωλίου: Η Ανατροπή του Μύθου Δεν μπορούμε να μιλάμε για εικαστικά χωρίς τη Lupa Capitolina. Είναι ίσως το πιο εμβληματικό έργο στην ιστορία, όπου το "τέρας" γίνεται τροφός. Εικαστικά, η ένταση των μυών της λύκαινας σε συνδυασμό με την τρυφερότητα του θηλασμού των δύο βρεφών, δημιουργεί μια συγκλονιστική αντίθεση. Είναι η στιγμή που η τέχνη αποκαθιστά την αλήθεια: η μάνα λύκαινα είναι η επιτομή της φροντίδας.

4. Η Σύγχρονη Εικαστική Προσέγγιση: Kiki Smith και Christiane Vleugels Στη σύγχρονη εποχή, η προσέγγιση αλλάζει. Η Kiki Smith στο έργο της "Lying with the Wolf" (2001) κάνει μια επαναστατική εικαστική παρέμβαση. Χρησιμοποιεί το χαρτί και το σχέδιο για να δείξει μια γυναίκα που δεν κατασπαράσσεται, αλλά συνομιλεί με τον λύκο. Εδώ, ο λύκος είναι το "άλλο μισό" της ανθρώπινης ψυχής. Αντίστοιχα, η Christiane Vleugels, με τον υπερρεαλισμό της, επικεντρώνεται στη λεπτομέρεια του τριχώματος και στο βάθος της κόρης του ματιού. Ως ζωγράφοι, ξέρουμε ότι αν δεν αποδώσεις σωστά το βλέμμα του λύκου, έχεις χάσει την ουσία του. Η Vleugels αποτυπώνει την ψυχική σύνδεση, κάνοντας τον θεατή να νιώσει την προστατευτικότητα της αγέλης.

5. Η Λαϊκή Εικονογράφηση και το Παραμύθι Τέλος, ας μην ξεχνάμε τη μαζική κουλτούρα: εικονογραφήσεις βιβλίων, κινούμενα σχέδια, καρτούν. Εκεί ο λύκος εργαλειοποιείται. Στα χιλιάδες παιδικά παραμύθια, η μορφή του συχνά διαστρεβλώνεται για να υπηρετήσει τον ρόλο του "κακού". Όμως, ακόμα και σε αυτές τις απλοϊκές μορφές, η εικαστική δύναμη του λύκου παραμένει αναλλοίωτη. Είναι η φιγούρα που πάντα θα κλέβει την παράσταση, είτε ως ο εχθρός της Κοκκινοσκουφίτσας, είτε ως ο σοφός οδηγός του Μόγλη.»

Ο κινηματογράφος βρήκε στον λύκο ένα «πολύτιμο καύσιμο». Από το αλληγορικό "The Company of Wolves" του Neil Jordan και το "Ginger Snaps", μέχρι το πρόσφατο "The Wolf Man" του 2025, ο λύκος αντανακλά ανθρώπινους χαρακτήρες, ενοχές και διπλές ταυτότητες. Και φυσικά, το εμβληματικό «Χορεύοντας με τους Λύκους» που επαναπροσδιόρισε τη σχέση μας με την άγρια φύση.

Η Σοφία του Λαού: Παροιμίες και Συμπεράσματα  Επιτρέψτε μου να κλείσω με μερικά αποστάγματα ζωής, παροιμίες που αποτελούν κοινωνικά και πολιτικά συμπεράσματα.

• Ο Αίσωπος έλεγε: «Ο λύκος κατηγορείται φταίει-δε φταίει».
• Ο Larry Flynt παρατήρησε εύστοχα: «Δεν μπορείς να βάλεις πέντε λύκους και ένα πρόβατο να ψηφίσουν τι θα φάνε για δείπνο», μιλώντας για τα δικαιώματα της μειονότητας.
• Ο Βιργίλιος τόνισε τη δύναμή τους: «Ποτέ δεν προβληματίζει τον λύκο πόσο πολλά είναι τα πρόβατα».
• Η λαϊκή μας παράδοση λέει: «Ο λύκος έχει το σβέρκο χοντρό γιατί κάνει μόνος τις δουλειές του» και «Ο λύκος στην αναμπουμπούλα χαίρεται».

Όλες αυτές οι φράσεις δείχνουν ότι ο λύκος είναι βαθιά ριζωμένος στη σκέψη μας ως σύμβολο ευθύνης, θάρρους και αυθεντικότητας.

Αγαπητοί φίλοι, ίσως σας κούρασα, αλλά αυτός ο «αιμοδιψής φονιάς» είναι στην πραγματικότητα ένας στοργικός οικογενειάρχης. Από τους λύκους μαθαίνουμε να μην παραιτούμαστε ποτέ και να μη σταματάμε ποτέ να παίζουμε.

Σήμερα, με αφορμή το ντοκιμαντέρ του Ίωνα Ευθυμίου «Οι επικηρυγμένοι», δεν προσπαθούμε απλώς να σώσουμε τον λύκο. Μαθαίνουμε να ζούμε μαζί του. Οι λύκοι μας μοιάζουν. Σκέφτονται, ονειρεύονται, έχουν ψυχή. Όπως είπε και η Ράντινγκερ, «θα μπορούσαν να είναι η καλύτερη μορφή του ανθρώπινου είδους».

Ας νιώσουμε τη σοφία τους και ας συναντήσουμε τον λύκο που υπάρχει μέσα μας.

Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας."