Σήμερα η Πρωτοχρονιάτικη πίτα της Επιτροπή Ειρήνης Σαλαμίνας, στη Λαογραφική Στέγη Σαλαμίνας στις 17:30

Αγαπητοί φίλοι και φίλες

Μέλη των ΔΣ των συλλόγων, των σωματείων και των φορεων του νησιού

Χρόνια πολλά και καλή χρονιά

Η Επιτροπή Ειρήνης Σαλαμίνας κόβει την Πρωτοχρονιάτικη πίτα, την Κυριακή 18 Ιανουαρίου 2026 στις 5:30μμ στη Λαογραφική Στέγη Σαλαμίνας Πολυχρόνη Λεμπέση 32, στη Σαλαμίνα.

Το 2025 έφυγε και άφησε παρακαταθήκη το 2026 την ευχή να είμαστε υγιείς και δυνατοί, να ζήσουμε σε ένα κόσμο καλύτερο και Ειρηνικό.

Μαζί, σε συνθήκες δύσκολες για το τόπο μας, η Επιτροπή Ειρήνης με τα σωματεία τους συλλόγους, τους φορείς, πήραν απο κοινου πολυμορφες πρωτοβουλίες για την Ειρήνη.

Καλλιέργησαν στο νησί μας το αντιπολεμικό και φιλειρηνικό πνεύμα, την αλληλεγγύη και την φιλία των λαών, εκφραζοντας ταυτοχρονα την αναγκαιοτητητα της μη εμπλοκής της χώρας σε πολέμους.

Να συναντηθούμε!

Να ανταλλαξουμε προσωπικές και συλλογικές ευχές ενδυνάμωσης της κοινης αγωνίας και δράσης μας,για να είναι το 2026, 

έτος Ειρήνης, φιλίας και αλληλεγγύης των λαών όλου του κόσμου

Με εκτίμηση για την Γραμματεία της Επιτροπής Ειρήνης

Βαρελάς Τάκης                   Μυρσίνη Πρεκετέ

Πρόεδρος                                 Γραμματέας

Ιστορική αναδρομή στο έθιμο της βασιλόπιτας απο το Δρ Λαογραφίας Παναγιώτη Βελτανισιάν, Πρόεδρο της Λαογραφικής Στεγης Σαλαμίνας

Ξεκινώντας με το γύρισμα του χρόνου, κάθε σπιτικό κόβει και την βασιλόπιτά του και διανέμει τα μερίδια  του καθενός΄στο σπίτι.Το πρώτο για το σπίτι και τα υπόλοιπα ιεραρχικά στην οικογενεια, αλλά και στους φιλοξενούμενους της Πρωτοχρονιάς. Απο εκεί και υστερα ο θεσμός της βασιλόπιτας, ξεκινησε ενα ταξιδι που έγινε θεσμός. Συλλογοι, σωματεία, φορείς, ακόμη και κομματα, πήραν την σκυτάλη και συνέχισαν την παράδοση.

Πώς προέκυψε να κόβουν οι Σύλλογοι τη βασιλόπιτά τους; Ερώτημα του φίλου Τάκη Βαρελά, που η σκέψη του δεν με άφησε να κοιμηθώ.

"Η παράδοση της βασιλόπιτας συνδέεται με ένα περιστατικό από την Καππαδοκία, κατά την εποχή του Αγίου Βασιλείου. Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, ένας άδικος έπαρχος απαίτησε βαριά φορολογία από τους κατοίκους της περιοχής. Ο Άγιος Βασίλειος συγκέντρωσε πολύτιμα αντικείμενα και χρήματα από τους κατοίκους για να τα παραδώσει σε εκείνον. Όμως τελικά ο έπαρχος μεταπείστηκε και δεν τα πήρε. (Άλλοι λένε πώς τον κέρδισε ο Άγ. Βασίλειος στα χαρτιά!) Μη γνωρίζοντας σε ποιον ανήκε τι, ο Άγιος Βασίλειος διέταξε να ζυμωθούν ψωμιά μέσα στα οποία έκρυψε τα τιμαλφή και τα μοίρασε στον λαό. Σαν από θαύμα, ο καθένας βρήκε το δικό του.

Από αυτό το γεγονός προέρχεται ο συμβολισμός του φλουριού στη βασιλόπιτα, που εκφράζει τη θεία πρόνοια, τη δικαιοσύνη και την ευλογία.

Η πίτα συμβολίζει επίσης την κοινοτική αλληλεγγύη, την ελπίδα για καλή τύχη στο ξεκίνημα του νέου έτους και την ισότητα στο μερίδιο της τύχης (γι’ αυτό και κόβουμε ίσα μερίδια).

Πώς προέκυψε η συνήθεια να κόβουν τη βασιλόπιτα οι σύλλογοι;

Η συνήθεια να κόβουν βασιλόπιτα οι πολιτιστικοί και άλλοι σύλλογοι φαίνεται να καθιερώνεται σταδιακά από τα τέλη του 19ου αιώνα και κυρίως μέσα στον 20ό αιώνα, καθώς αναπτύσσεται η συλλογική και σωματειακή ζωή στην Ελλάδα. Οι πολιτιστικοί σύλλογοι, σωματεία και αδελφότητες αρχίζουν να πολλαπλασιάζονται μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους (19ος αιώνας) και ιδιαίτερα στα τέλη του 19ου – αρχές 20ού αιώνα, με συλλόγους: εκπαιδευτικούς, φιλανθρωπικούς, επαγγελματικούς, τοπικούς (χωριών, επαρχιών, προσφύγων). Αυτοί οι σύλλογοι αναζητούσαν τελετουργίες συνοχής και τρόπους να σηματοδοτήσουν την έναρξη της νέας χρονιάς.

Η κοπή βασιλόπιτας από συλλόγους δεν φαίνεται να είναι κάποια αρχαία πρακτική, αλλά προκύπτει με φυσικό τρόπο, καθώς το έθιμο μεταφέρεται από την οικογένεια στην κοινότητα και τελικά στον σύλλογο ως «μικρή κοινότητα».

Ιδιαίτερα στον Μεσοπόλεμο (1920–1940) και μετά το 1950, η κοπή βασιλόπιτας γίνεται σχεδόν υποχρεωτικό ετήσιο γεγονός για πολιτιστικούς συλλόγους, αθλητικά σωματεία, συλλόγους αποδήμων, επαγγελματικές ενώσεις. Εκείνη την περίοδο αποκτά και τον χαρακτήρα κοινωνικής εκδήλωσης, δημόσιου απολογισμού, ευκαιρίας για λόγους, βραβεύσεις και σύσφιξη σχέσεων.

Συγκεκριμένα ιστορικά παραδείγματα εμφανίζονται σε παλιές πηγές, κυρίως εφημερίδες. Ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα, οι αθηναϊκές εφημερίδες δημοσιεύουν μικρές κοινωνικές ειδήσεις για κοπές βασιλόπιτας από συλλόγους. Τη δεκαετία του 1890 διαβάζουμε σε εφημερίδες όπως η «Εστία» και το «Άστυ» αναφορές του τύπου: «Ο Σύλλογος των … έκοψε την βασιλόπιταν παρουσία των μελών και φίλων αυτού». Πρόκειται κυρίως για φιλανθρωπικούς συλλόγους, φιλολογικούς κύκλους, αδελφότητες επαρχιωτών στην Αθήνα. Εδώ η κοπή βασιλόπιτας παρουσιάζεται ως κοσμικό αλλά και ηθικό γεγονός, συχνά με ομιλίες και ευχές.

Την περίοδο του 1900-1920 πολλοί σύλλογοι επαρχιωτών (π.χ. Ηπειρωτών, Μανιατών, Κυκλαδιτών στην Αθήνα ή στον Πειραιά) αναφέρουν την κοπή βασιλόπιτας ως ετήσια συγκέντρωση, με σκοπό τη σύσφιξη σχέσεων και την ενίσχυση ταμείου. Σε κάποιες περιπτώσεις, η βασιλόπιτα συνδυάζεται με λαχειοφόρο αγορά, κάτι που δείχνει ήδη τον «σωματειακό» χαρακτήρα του εθίμου.

Από τη δεκαετία του 1930 και κυρίως μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αρχίζουν να εμφανίζονται σαφείς αναφορές σε «ετήσια κοπή βασιλόπιτας του Συλλόγου», ακόμη και ως θεσμοθετημένη εκδήλωση.

Την μεταπολεμική περίοδο έχουμε πλέον πλήρη παγίωση. Εδώ πλέον σχεδόν κάθε σύλλογος (πολιτιστικός, αθλητικός, επαγγελματικός, προσφυγικός), σε πόλεις αλλά και χωριά, κόβει βασιλόπιτα. Στις τοπικές εφημερίδες διαβάζουμε συχνά ονόματα επισήμων, ευχές για «πρόοδο του συλλόγου», απολογισμούς δράσεων.

Αυτά τα παραδείγματα δείχνουν ότι η κοπή βασιλόπιτας έχει ενσωματωθεί στη δράση των συλλόγων, όχι μόνο των πολιτιστικών, αλλά και των εξωραϊστικών και εθελοντικών σωματείων.