Σαλαμίνα > Δημήτρης Μάλλης > «Πώς να μιλήσουμε στα παιδιά για τον πόλεμο;» Η ομιλία του στο 2ο Αντιπολεμικό - Φιλειρηνικό 10 ήμερο
"...όταν κάτι μπορείς να το κατονομάσεις, όταν μπορείς να του δώσεις ένα όνομα, τότε παύεις να το τρέμεις."
Δημήτρης Μάλλης / Δάσκαλος / συγγραφέας
Σημαντική, επικαιρη και άκρως παιδαγωγική η ομιλία του δάσκαλου - πιδαγωγού και συγγραφεά Δημήτρη Μάλλη την Πέμπτη 7 Μαΐου, στην αίθουσα του Δημαρχείου Σαλαμίνας, η εκδήλωση-συζήτηση: «Πώς να μιλήσουμε στα παιδιά για τον πόλεμο;». Η εκδήλωση, που διοργανώθηκε από την Επιτροπή Ειρήνης Σαλαμίνας στο πλαίσιο του 2ου Αντιπολεμικού Φιλειρηνικού 10ημέρου, δεν ήταν μια απλή τυπική συζήτηση. Ήταν μια προσπάθεια να δοθούν απαντήσεις στα αμείλικτα «γιατί» των παιδιών μας, που βλέπουν τον κόσμο να φλέγεται μέσα από τις οθόνες τους.
«Καλησπέρα σας.
Χαίρομαι πολύ που βρίσκομαι ανάμεσά σας, ανάμεσα σε συναδέλφους, γονείς και ανθρώπους που αγωνιούν για το αύριο των παιδιών μας. Θα ξεκινήσω λίγο διαφορετικά από το αναμενόμενο. Θα ήθελα να σας μεταφέρω αυτό που εισέπραξα όλο αυτό το τελευταίο διάστημα μέσα στην τάξη, στο Δημοτικό των Παλουκίων, αλλά και μέσα από την επαφή μου με τα παιδιά ως συγγραφέας.
Αυτό που διαπίστωσα δεν ήταν τόσο ένας πρωτόγονος φόβος
για τον πόλεμο, με την έννοια της άμεσης απειλής μιας βόμβας δηλαδή που θα
πέσει στο κεφάλι μας εδώ στη Σαλαμίνα.
Αυτό που είδα στα μάτια των παιδιών ήταν μια βαθιά,
υπαρξιακή θα έλεγα, σύγχυση.
Ζούμε σε μια εποχή που τα παιδιά μας είναι "ψηφιακοί αυτόχθονες".
Βομβαρδίζονται καθημερινά από έναν καταιγισμό
πληροφοριών, εικόνων και ειδήσεων από τα social media, την τηλεόραση που παίζει
στο βάθος του σπιτιού, τις συζητήσεις των μεγάλων.
Όμως η πληροφορία, όταν παρέχεται χωρίς το απαραίτητο
ηθικό και γνωστικό φίλτρο, παύει να είναι γνώση. Μετατρέπεται σε έναν
εκκωφαντικό θόρυβο που παραλύει τη λογική σκέψη και γεννά την ανασφάλεια.
Είδα παιδιά, ακόμα και των μικρών τάξεων, να έρχονται στο θρανίο και να αναρωτιούνται ένα απλό αλλά αμείλικτο "γιατί;".
Γιατί να σκοτώνονται άνθρωποι;
Γιατί να φεύγουν από τα σπίτια τους;
Και δυστυχώς, πολλές φορές δεν παίρνουν απάντηση ή
παίρνουν απαντήσεις που τα μπερδεύουν περισσότερο.
Είδα παιδιά να προσπαθούν απεγνωσμένα να χωρίσουν τον
κόσμο σε "καλούς" και "κακούς", σαν να πρόκειται για ένα
ηλεκτρονικό παιχνίδι, μόνο που οι κανόνες σε αυτό το παιχνίδι αλλάζουν κάθε
βράδυ στα δελτία των οκτώ.
Το σχολείο, ως θεσμός, μένει συχνά αμήχανο και βουβό μπροστά σε αυτά τα γεγονότα. Είμαστε εγκλωβισμένοι σε ένα αναλυτικό πρόγραμμα που πρέπει να "τρέξει", σε ύλες που πρέπει να καλυφθούν, σε εξετάσεις που πλησιάζουν.
Και κάπου εκεί, η ψυχή του παιδιού, η αγωνία του για τον
κόσμο που ονειρεύεται, μένει στο περιθώριο. Περιμένει το διάλειμμα για να
εκτονωθεί, αλλά η αγωνία δεν φεύγει με το τρέξιμο στην αυλή. Η αγωνία ριζώνει
βαθιά αν δεν βρει διέξοδο στον λόγο.
Ως άνθρωπος που υπηρετώ τον λόγο και τη συγγραφή, πίστευα πάντα ότι οι λέξεις είναι το φάρμακο.
Προσπάθησα, λοιπόν, να δώσω ένα σχήμα, μια μορφή σε αυτό
το χάος που ένιωθαν τα παιδιά.
Γιατί η τέχνη, και ειδικά η λογοτεχνία, έχει αυτή τη
μοναδική δύναμη: μπορεί να πάρει τον αόρατο, άμορφο φόβο και να τον μετατρέψει
σε ορατό, συγκροτημένο λόγο.
Και ξέρετε, όταν κάτι μπορείς να το κατονομάσεις, όταν μπορείς να του δώσεις ένα όνομα, τότε παύεις να το τρέμεις. Τότε μπορείς να το κοιτάξεις στα μάτια και να το αντιμετωπίσεις. Αν αφήσεις το φόβο ανώνυμο, τότε είναι που σε καταπίνει.
Τα τελευταία χρόνια, όπως έγινε στη Γάζα, η πολιορκία είναι απαγορευμένος τρόπος πολέμου. Πολιορκίες είχαμε στα κάστρα πριν από 100-200 χρόνια και ξαναεμφανίζεται τώρα, που σημαίνει ότι δεν σε χτυπάει μια σφαίρα. Απειλούν ζωτικές ανάγκες.Αυτές είναι οι συνέπειες του πολέμου.
Ο ξεριζωμός. Ότι ο πόλεμος σημαίνει, ότι μπορεί ανά πάσα στιγμή να βρεθείς σε ένα ξένο τόπο και εκεί που θα βρεθείς, να μην σε θέλουν κιόλας και να σε θεωρούν κι εχθρό.Τι ήρθες να κάνεις εδώ, ποιες είναι οι προθέσεις σου.
Θα μπορούσαμε να
μιλήσουμε με στατιστικά για τον πόλεμο;
Πόσους πολέμους έχουμε και πόσους ξέρουμε;
Γιατί νομίζω ότι τα παιδιά νομίζουν ότι πόλεμο σ' αυτή τη
στιγμή γίνεται μόνο σε δύο χώρες στον κόσμο
Ξέρετε ότι στον πόλεμο στρατολογούν οι παιδιά; Στις χώρες της Αφρικής για παράδειγμα, περνάνε φορτηγά σε γειτονίες που παίζουν μπάλα, παίρνουν τα παιδιά, τα κλέβουν δηλαδή. Τους δίνουν όπλα και ναρκωτικά. Ναρκωτικά για να μην έχουν συναίσθηση και να πολεμάνε.
Και προσέξτε.
Υπάρχουν φωτογραφίες πεντάχρονων και εξάχρονων παιδιών με καλάσνικοφ!
Γιατί το κάνουν αυτό;
Γιατί ένα παιδί έξι χρονών δεν φοβάται.
Άρα στρατολογούν, μάλλον αρπάζουν παιδιά.
Αυτός είναι ο πόλεμος.
Αυτή την προοπτική, αυτό το πρόσωπο του πολέμου μέσα στα
σχολεία δεν το δέχομαι.
Δεν το δείχνουμε. Δείχνουμε μόνο ένα κομμάτι.
Αν θέλουμε να μιλήσουμε στα παιδιά για τον πόλεμο πρέπει να μιλήσουμε για την αξία της ειρήνης, και για την αξία της ειρήνης πρέπει να την πούμε μιλώντας για τους ανθρώπους, που στην ιστορία της ανθρωπότητας έχουν αγωνιστεί για να πάει η ανθρωπότητα καλύτερα.
Και αυτοί είναι οι καλλιτέχνες, είναι και οι επιστήμονες.
Οι άνθρωποι οι οποίοι σκέφτηκαν πώς μπορούν να κάνουν τον
κόσμο καλύτερο.
Αυτός που ανακάλυψε ένα καινούργιο φάρμακο.
Αυτός που παρατηρεί τα αστέρια.
Ένα παράδειγμα, του μήνυμα ενός αστροναύτη.
«Όταν κοίταζα από
το παράθυρο τη γη, δεν είδα την οικονομία.
Είδα ένα ιριδίζον
σύστημα γεμάτο ζωή.»
Απλώς, τι συμβαίνει. Μερικά παιδιά δεν το εκφράζουν,
γιατί δεν θέλουν να στεναχωρήσουν τους γονείς τους ή γιατί θέλουν να δείξουν
ότι είναι δυνατά ή γιατί θέλουν να απωθήσουν την εικόνα, επίσης μερικά παιδιά φοβούνται.
Φοβούνται για τις συνέπειες. Κάποια παιδιά φοβούνται και για τους δικούς τους ανθρώπους ή είναι η αγωνία τους για το που θα γίνει ο πόλεμος!
Θα γίνει και εδώ;
Θα έρθει και εδώ;
Με δεδομένο ότι η πληροφόρηση και ενημέρωση είναι ελεγχόμενη της και η είδηση είναι εμπόρευμα και ειδήσεις από τα κανάλια είναι προϊόντα, με τους δημοσιογράφους παράγουν ειδήσεις, όπως τις θέλουν, για να σου τραβήξουν την προσοχή, το πρώτο που πρέπει να κάνουμε, είναι να ελέγξουμε από πού πληροφορείται το παιδί για το πόλεμο.
Από ποιον πληροφορείται και τι πληροφόρηση παίρνει το
παιδί;
Να το ρωτήσουμε πώς αισθάνεται, μιας και είναι, πάρα πολύ
φυσιολογικό να φοβάται. Να αγχώνεται για τον πόλεμο.
Να του μιλήσουμε ήρεμα.
Να το ρωτήσουμε τι γνωρίζει και από πού, για τον πόλεμο.
Γιατί το ένα παιδί με το άλλο συζητάνε στα διαλείμματα.
« Έλα να σου πω τι
γίνεται κλπ….»
Θυμάμαι σε μια ζήτηση που κάναμε στην Τέταρτη τάξη φέτος.
Υπήρχε ένας μαθητής ο οποίος έκανε μία ανάλυση, για το τι ακριβώς συμβαίνει με τον πόλεμο στο Ιράν. Στην αίθουσα είμαστε δύο δάσκαλοι…, εντάξει, κοιταζόμαστε. Ρωτάω το μαθητή και μου απαντάει: Κύριε παρακολουθώ της ειδήσεις… ενημερώνομαι… Ενα μικρό παιδί….
Ο καθένας όμως, από πού ενημερώνεται και πώς;
Είναι σημαντικό να τονίζουμε στα παιδιά, ότι υπάρχουν άνθρωποι που αγωνίζονται για την ειρήνη. Ότι δεν είναι μόνα τους, για να μην φοβούνται Είναι πάρα πολύ σημαντικό αυτό. Ότι ακόμα κι αν ξεσπάσει ένας πόλεμος, ακόμα και τώρα, από την ώρα που ξεκινάει, υπάρχουν άνθρωποι από την άλλη πλευρά που αγωνίζονται για την ειρήνη, που προσπαθούν να το σταματήσουν τον πόλεμο και υπάρχουν και σήμερα άνθρωποι που αγωνίζονται για την ειρήνη και σε άλλους λαούς, εστιαζονταντας στην αλληλεγγύη των λαών.
Να αναφέρουμε στα παιδιά μια θετική πράξη, με πρόθεση να βοηθήσουμε τους πληγέντες. Στα μικρά παιδιά, ο φόβος για τον πόλεμο, εκδηλώνεσαι με τρομακτικά όνειρα και εφιάλτες, εκδηλώνεται με ψυχοσωματικά σύνδρομα με πονοκεφάλους, στομαχικούς πόνους, όπως επίσης και με αλλαγή συμπεριφοράς! Να μην θέλει να διαβάσει, να μην βρίσκει νόημα στο διάβασμα!
Αφού σου λέει - άμα γίνει πόλεμος, τι θα κάνω; ….καταστρέφονται
όλα τα όνειρά μου!
Στους ενήλικους εκδηλώνεται με θλίψη και με θυμό. Αυτό που πρέπει να ελέγξουμε είναι να περιορίσουμε τις σκηνές βίας που δείχνει η τηλεόραση και πάνω όλα τα fake news που δείχνουν σκηνές, για να καλλιεργήσουνε το φόβο, με τις καταστροφές που έχει προκαλέσει ο πόλεμος.
Να χρησιμοποιήσουμε την τέχνη. Το παιδί να γράψει, να ζωγραφίσει και να ακούσει παραμύθια. Εγώ ως παραμυθάς θα μοιραστώ μαζί σας μετά παραμύθια από διάφορους λαούς του κόσμου που έχω φέρει σήμερα μαζί μου, που μιλάνε για την ανάγκη του κόσμου να ζήσει ειρηνικά.
Τα λαϊκά παραμύθια μπορούν να βοηθήσουν ένα παιδί, γιατί μέσα από τα παραμύθια ζώντας αυτή την κατάσταση και την ανασφάλεια δεν μπορεί να την διαπραγματευτεί τον εσωτερικό του ψυχισμό. Μπορεί όμως, να το ακούσει, να το ξανακούσει, να ξαναζήσει το παραμύθι και μέσα από αυτή την διεργασία να διαπραγματευτεί αυτά τα ζητήματα και ψυχικά.
Τα λαϊκά παραμύθια σε όλον τον κόσμο, από την Ελλάδα, από
τον Αίσωπο, από την Βιρμανία, από την Γερμανία, από την Ινδία, παντού μιλάνε για την ειρήνη.
Προσέξτε τώρα όμως, πως λογοκρίνουν την ειρήνη. Με αφορμή το Σάββατο που έχουμε το αφιέρωμα στο Μάνο Λοΐζου, στα πλαίσια του 2ου Αντιπολεμικού 1ήμερο στη Σαλαμίνας, θα κάνω μια αναφορά σε ένα τραγούδι του Μάνου Λοΐζου, που στο στίχο του γράφει «..στρατιώτες στο πόλεμο πάνε … ρωτάνε γιατί πολεμήσαν…», λογοκρίθηκε από τη Χούντα, γιατί λέει δεν πρέπει να ρωτάς γιατί πολεμάς, θα πας να πολεμήσεις!.
Και πολλά άλλα τραγούδια του Μάνου Λοΐζου που έγραψε εκείνη την εποχή, δεν τόλμησε να τα βγάλει και τα έβγαλε δέκα χρόνια αργότερα, γιατί το ζήτημα της αντίστασης στον πόλεμο ήταν απαγορευμένο. Και αυτό γινόταν και πριν τη Χούντα. Λογοκρισία υπήρχε και πριν τη Χούντα και υπήρχε και μετά, μέχρι το 1976, σε πολλά τραγούδια τέτοιου τύπου. Άρα λοιπόν, πρέπει να ξέρουμε ποιος είναι με τον πόλεμο και ποιος δεν είναι. Τελειώνω με ένα ποίημα του Γιώργου Σεφέρη
Στη Σφενδόνη, πάλι
στη Σφενδόνη, στη Σφενδόνη,
πόσοι γύροι, πόσοι
αιμάτινοι κύκλοι,
πόσες μαύρες
σειρές, οι άνθρωποι που με κοιτάζουν,
που με κοίταζαν πάνω
στο άρμα
σίγουσα το χέρι λαμπρός
και αλάλαξαν.
Οι αφροί των αλόγων
με χτυπούν.
Τα άλογα πότε θα
αποστάσουν.
Πότε θα σπάσουν τα
λουριά.
Πότε τα πέταλα θα
πατήσουν όλο το πλάτος πάνω στο χώμα.
Πάνω στο μαλακό
χορτάρι, μέσα στις παπαρούνες,
όπου την άνοιξη
μάζευες μια μαργαρίτα.
Ευχόμαστε αυτή η συζήτηση να σταματήσει εδώ και τα παιδιά να εύχονται να ζήσουν σε ένα τέτοιο κόσμο ειρηνικό αλλά δεν γίνεται χωρίς να το παλεύουμε κι εμείς και χωρίς, όπως ειπώθηκε πριν και από τη συνάδελφο Μαρία Βρότσου Πρόεδρο του Συλλόγου Δάσκαλων και Νηπιαγωγών Σαλαμίνας και από την κυρία Σοφία Γκιόκα, Πρόεδρο του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων του 2ου Γυμνασίου Σαλαμίνας, να προάγουμε στα παιδιά την ειρήνη, να συζητάμε μαζί τους για την αξία της ειρήνης, όχι απλά να τα καθησυχάζουμε για τον πόλεμο, και να λέμε στα παιδιά αυτό: ότι υπάρχουν πολλοί άνθρωποι, δεν είναι μόνα τους που έχουν αυτή την αγωνία, για τον πόλεμο, υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που αγωνιζόμαστε για την ειρήνη.
Ευχαριστώ.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου
Αφείστε το σχόλιο σας